Weg! -julkaisun Karoo Gids 2024 -irtonumeron sisällysluettelo

Daar ís iets omtrent Stuurmansfontein. Willem van der Berg skryf in sy artikel oor korbeelhuise op bl. 52 dat Stuurmansfontein na aan die hart van die korbeelstorie lê. Op een vlak verteenwoordig Stuurmansfontein ’n pionierstorie (wat altyd ook ’n swaarkrystorie is): Die vroeë trekboere moes in hierdie ongenaakbare landskap noodgedwonge kliphuise met vreemde klipkoepeldakke bou bloot omdat hier nie bome was om af te saag en balke van te maak nie. Maar vir my sal Stuurmansfontein altyd ook ’n ander storie vertel: dié van stilte. Omdat jy hier gestroop is van die luukshede wat elektrisiteit bring, dompel jy jouself in onafwendbare stilte. Dis vir party mense amper skrikwekkend om te ervaar. Jy is natuurlik ook in die middel van nêrens, iewers in die Carnarvon-distrik. Hier ry nie ander karre nie.…

Die stuk aarde rondom Fraserburg, Williston, Carnarvon en Loxton staan as die Hardemanskaroo bekend, maar dit kan net sowel die Korbeel-Karoo genoem word. Dis net in hierdie gedeelte van ons land waar jy dié unieke kliphuisies vind wat die eerste trekboere tussen die 1820’s en 1870’s gebou het. Voordat boere hier inbeweeg het, was hierdie geweste nog haas onbekend en “die Land van die Boesmans” genoem. In 1811 kom verken William Burchell die Land van die Boesmans en groot dele dieper die onbekende binneland in. By die Sakrivier, naby vandag se Fraserburg, staan Burchell op die destydse grens van die Kaapkolonie. Twee jaar vantevore (1809) was die grens ’n hele ent suid, by die Rietrivier tussen Sutherland en Fraserburg. Hier voorspel Burchell die koms van boere – en saam met…

Vir my is die Karoo heel eerste ’n stuk geografie – die kaart wat noord van die Boland se wingerde en die Tuinroete se ruigtes tot teen die modderige deel van die Oranjerivier strek. Maar dit is in gelyke maat ook karma; ek glo werklik dit was vooruit bestem dat ek hier sou beland. Al vier my grootouers het vir dele van hulle lewe iewers in die Karoo gewoon – op dorpies soos Matjiesfontein, Noupoort en Prins Albert. Maar dit het my bykans vier dekades geneem om te besef dat die Karoo ook in my bloed is. Dat dit my maak wie ek is. Sy bekoring is aansteeklik en bepaal al meer hoe ek die wêreld ánderkant die koppies beskou – veral wanneer ek vir werk in verre plekke gaan…

Met elke geleentheid wat ek kry, slaan ek ’n Karoo-koers in. Ek is op my gelukkigste op ’n grondpad. Voeg daarby lekker musiek (altyd Springsteen, maar het jy al van Jake Xerxes Fussel gehoor?) en ’n maat wat links voor saamry en ek is in my element. Maar wanneer jy die agterpaaie volg, moet jy mooi vooruit beplan waar jy gaan oornag. Die aanlynbesprekingsplatforms bied ’n swetterjoel opsies – hoe weet jy wat om te kies? Jy kan wel die net ’n bietjie intrek deur te besluit hoeveel jy bereid is om per nag te betaal. En daar is jou persoonlike voorkeure: In die somer moet ’n blyplek ’n swembad hê, en in die winter ’n kaggel. Vir my is die afstand na die naaste dorp ook ’n faktor –…

Wees op die uitkyk vir kreatiewe muurkuns wanneer jy weer deur Cradock (Nxuba) ry. Dalk gewaar jy ’n bergkwagga met ’n donkerbril, of ’n paar uitspattige engelvlerke. Elders is ’n waardige dame in tradisionele Xhosa-drag, en neffens Superspar Tams (by Hoogstraat 5) sal jy dié samevatting van Cradock se hoogtepunte sien. By die taxistaanplek is daar selfs ’n kunswerk ter ere aan Suid-Afrika se Vryheidsmanifes in die kleurvolle skakerings van die landsvlag. Die kunstenaar van al hierdie werke is LT Ndabeni, ook bekend as Luthando. Hy’s oorspronklik van Gqeberha en het ’n loopbaan in kleinhandelbemarking vaarwel geroep om hom op dié kunsvorm toe te spits. Met behulp van Lottoland-befondsing en die aansporing van Visit Cradock (’n plaaslike toerismeplatform) is hy tans besig om die Oos-Kaapse Karoo muur vir muur mooi…

As daar nou een stukkie plaastoerusting is wat mense van ’n lappie Karoo-grond laat droom, is dit ’n windpomp. Op elke tweede Ford Ranger-dubbelkajuit in die stad is daar ’n windpompplakker teen die agterklap. In soveel huise hang ’n afbeelding van ’n windpomp by die woorde: “Geloof, hoop en liefde”. Kon iemand al ’n padstal vind waar daar nie ’n teken van ’n windpomp is nie? Daar is oral tafeldoeke en rusbankkussings met windpompe. Ken jy ’n Suid-Afrikaner wat nog nie ’n windpompfoto op Instagram of Facebook gelaai het nie? Ek het geen probleem met hierdie dinge nie. Maar daar is ’n ander kant van ’n windpomp waarvan min mense weet. As jy dié eers leer ken het, kyk jy anders – selfs meer versigtig – daarna... Ná skool het…

DIE KLOOF As ’n mens die indrukwekkende Cogmanskloof van Ashton se kant af deur is en Montagu binnery, begroet Die Kloof-padstal jou dadelik op linkerhand. Dié padstal is reeds sedert 1980 aan die gang. Die hoogtepunt is die agtertuin: Stap na buite verby die heerlike kombuisgeure na waar ’n yslike grasperk en tafels onder skadubome wag. Die Keisierivier kabbel net buite die heining en die imposante Bloupuntberg doem voor jou op. Hier is ’n speelplek waar die kleingoed op klimrame en glyplanke kan baljaar. Max, die inwonende staffie-pitbull-kruising (foto regs onder), hou van mense én ander honde; dus kan Wagter (op ’n leiband) saamkom. Binne sorg die restaurant vir ’n gesellige atmosfeer. James die butler (foto regs), ’n keramiekbeeldjie van ’n propperse Britse huiskneg, heet jou welkom by die deur.…

Ek verlaat een oggend My Wêreld en vaar die Ganse Wêreld in met my drie optelhonde, op soek na ’n groep dansers in die Karoo (wat net sou bestaan indien ons soontoe sou ry). Whiskey, Jack en Charlie se oë glinster: Hier kom ’n groot avontuur! Ek het maande vantevore Julienne du Toit en Chris Marais se Karoo Roads-boeke verslind. Dit was veral een storie daarin wat my reislus aangewakker het: Die kunstenaar Marcella de Boom het tussen 1998 en 1999 ’n groep dansende beelde opgetower op ’n plaas buite Loxton. Sy is intussen oorlede, maar haar dansers het staande gebly. Chris en Julie het die dansers in die afgelope dekade besoek, maar daar was min inligting oor hoe ’n mens by dié beelde uitkom. Ek het Julie gekontak en…

Wanneer ek Weg-lesers iewers raakloop – of dit nou om ’n kampvuur in die Kgalagadi is, tydens ’n reis deur Namibië of by ’n padstal langs die N1 – is byna almal se eerste opmerking: “Jy was nou seker al óral, of hoe?” Met dié dat ek al 20 jaar lank vir Weg en ons susterpublikasies werk, is dit nie ’n wilde afleiding om te maak nie. Maar daar is wel plekke waar ek nog nie was nie – en daar is ook baie redes om ander bestemmings weer en weer te besoek. Met hierdie trippie wou ek uitsluitlik na puik selfsorgblyplekke in die Tankwa-Karoo gaan soek. Omdat ek op Stanford in die Overberg woon, het my roete soontoe deur ’n ander interesssante hoekie van die Karoo – tussen Montagu…

Die Nuweveld- en Roggeveldberg staan soos ’n klipkraalmuur al die pad van Beaufort-Wes tot amper op Calvinia. Dit skei die Onder- en Bo-Karoo van mekaar. Aan die onderkant hurk die Tankwa-Karoo, Moordenaarskaroo, die Koup en die Vlak (sien kaart op bl. 88). Bo-op die plato lê die Hantam, Roggeveld, Hardemanskaroo en die Nuweveld. Plek-plek is dit ’n stywe klim teen dié gebergte uit – soms amper ’n kilometer die bloue lug in. Daarom kry jy van die Karoo se lekkerste passe hier, almal op ’n streep. My roete begin op Loxton en ek draai net buite die dorpie oos op die Bokpoortpad. Die eerste pas waarna ek korrel, is De Jagerspas, sowat 30 km noordoos van Beaufort-Wes. Die Bokpoortpad is nie een wat jy enigsins hoéf te ry nie, want…

Die Karoo hou van stap. Dan kan hy rustig gesels en klein goedjies uitwys. Hier in die Baviaanskloof is hoeka een van die mooiste roetes in ons land, die Luiperdroete (dalk meer bekend op sy Engelse naam, Leopard Trail), en dis waar ek, my vrou, Daleen, en ons vriende Japie Kruger, Dawid de Wet en Rupert Koopman vroeg in Juniemaand aanmeld. Dawid se vrou, Karlien, en twee van hulle vriende het kort voor die stap vasgedraai en kon nie meer saamstap nie. ’n Groot jammerte – veral vir Daleen wat toe vroualleen na die manne se gehuil oor seer knieë en Protea-krieket moes luister... As jy die Baviaanskloof van die oostekant, van Patensie, af benader, begin jy in beboste berge en tussen lemoenboorde. Aan die westekant, by Willowmore, spoel jy…

Klap jou skootrekenaar toe, laai die bergfietse op julle ryding se dak, gooi die tekkies in die kattebak en laat waai na die Oos-Kaapse Karoo toe! Die kanse is groot dat jy iewers in die Sneeuberg sal gaan stap, die gewerskaf in ’n skeerhuis aanskou, tydens ’n fossieltoer 250 miljoen jaar in die verlede terugkyk, lyn natmaak vir forel, rotskuns bewonder en daardie einste karoobossies ruik wat dié kontrei se skaapvleis so lekker laat proe. Jy kan ook staatmaak op skemerkelkies met ’n wye uitsig, lang stoepkuiers, of dalk val daar reën in die namiddag en sit jy later opgekrul voor ’n kaggel met ’n goeie boek op jou skoot. Met ’n bietjie geluk woon jy dalk ook net ’n ramveiling by, of beleef ’n jaarlikse wolfees se lekkertes! Padlangs…