Grialの No. 249 の目次

Xesús Alonso Montero dicía que Ramón Otero Pedrayo era un autor “oceánico”, e tiña razón. Cando faltan poucas semanas para que se conmemore o quincuaxésimo aniversario do seu pasamento, e hai meses que o Parlamento de Galicia declarou, por unanimidade, o 2026 como Ano Oteriano, continúan aparecendo documentos que revelan datos importantes sobre a súa biografía, o seu compromiso coa Terra e o seu quefacer literario. Cadrando coa efeméride e aproveitando ese carácter “oceánico”, diversas entidades anunciaron xa a publicación de inéditos, epistolarios cruzados e recompilacións dalgúns dos centos de artigos que o autor deixou espallados pola prensa galega e española. A estes propósitos cómpre aínda sumar proxectadas reedicións, documentais, exposicións, conferencias, congresos e as máis variadas iniciativas ao redor do homenaxeado. As galegas e os galegos estamos de “noraboa”.…

Pontevedra, 31-I-1942 Sr. Ramón Otero Pedrayo Trasalba Mi querido y distinguido amigo: Antes que nada quisiera rogarle me diese su opinión sobre mi libro de versos “Al aire de tu vuelo” que le remití recién publicado, ya que para mi tendría un valor inapreciable su juicio, no solo por la alta calidad del mismo, sinó también por el cariño que de antemano sé pondrá al hacerlo, al ver [sic] se trata de alguien que se considera hermanado a usted por vínculos eternos del espíritu. Y después quisiera asimismo suplicarle me perdonase la libertad de haber tomado uno de sus seudónimos sin previa autorización suya, para que figure entre la lista de colaboradores de “Mar”, publicación monográfica, que como verá por el folleto que le adjunto, pretende resumir en un número…

Carta de Ramiro Isla a Ramón Otero Pedrayo Caracas 30-VI-1954. Fondo Ramiro Isla Couto. Arquivo da Fundación Isla Couto. Sinatura 11-84 Ramiro Isla Couto Apartado 1548 Caracas Benquerido irmán: Fai unhos días en Bos Aires, entereime do teu posíbel viaxe a Caracas de paso para Arxentina. Ao chegar eiquí, nestes días, confirmei a gratísima nova da túa próisima chegada a iste país. Non me dan pasado os días pensando que vou a ter inmensa sorte de darche unha saudosa aperta, xa que vivo co-a dor de non terme atopado co noso inesquecente Daniel fai 10 anos. Pero deixemos para cando chegues, isto. O Centro Galego de Carcas é unha cousa moi modesta en todo. En instalacións, en casa i-en xente. Móvese gracias o eistraordinario dinamismo de Silvio Santiago —irmán de…

Durante máis de tres décadas, Henrique Monteagudo mantivo unha estreita vinculación con GRIAL, da que formou parte primeiro como membro do consello de redacción e logo como codirector e director. Lingüista e ensaísta, investigador atento á historia social da lingua e ás transformacións do espazo cultural galego, Monteagudo viviu dende dentro unha etapa decisiva da publicación: a renovación impulsada por Carlos Casares a finais dos anos oitenta e o proceso de adaptación da revista a un contexto intelectual e social cambiante. A súa voz foi clave na orientación dos debates arredor da función de Grial: non como unha revista especializada e estritamente académica, senón como un espazo de reflexión e encontro entre saberes, aberto a unha consideración repousada e informada dos grandes temas da cultura e da sociedade galega. Ao…

Patricia Arias Chachero é secretaria da Fundación Otero Pedrayo. Estamos a celebrar o setenta e cinco aniversario do pasamento de Castelao. En 1974, cando aínda faltaba un ano para que morrese o ditador, un grupo de intelectuais, militantes clandestinos do Partido Comunista, acordaron, como directivos do Ateneo de Ourense, celebrar o 25 aniversario do falecemento, no exilio, do Guieiro. A valentía e a valía das actividades que lograron levar a cabo están hoxe practicamente esquecidas. Lembralas en datas tan significativas é unha xusta homenaxe e un recoñecemento necesario1. O vello Ateneo de Ourense. Un pouco de historia O Ateneo de Ourense debeu de iniciar a súa andaina a comezos do século XX. Naqueles primeiros anos á súa fronte estaban dúas persoas moi coñecidas na cidade, o seu primeiro presidente, Marcelo…

Ánxel Huete (Ourense, 1944) é un referente da pintura abstracta en Galicia. Membro do grupo Atlántica, formouse en cidades como Barcelona, Berlín e Nova York. En 2023 deu ao prelo Pintura sen cores, unha obra singular, simbiose de poética e plástica. Os poemas de A distancia do século (publicado por Galaxia na colección Dombate) interpretan, en diálogo coas voces e referencias que fundamentan o mundo do autor, a experiencia da memoria e do presente a través dun singular estilo de condensada, elegante e suxestiva verbalización. A ORIXE DO ECO A memoria antiga,delicada e branda,deslizouse pacíficaao longodo tempo do meu corpoaté os pés infantís estremecidos pola auga clara,afastada e fría, do río Miño. As fiestras miran cara adiante ao teimoso futuro mentres eu respiro. Cara atrás, as ondas amortecen vagarosas, repetidas,…

Celébrase no mundo portugués o V centenario do nacemento de Luís de Camões, o seu representante literario máximo. As solemnidades principiaron en 2024 e aínda se prolongan durante 2026. Tan duradeira veneración explícase primordialmente pola notoria inseguridade que continúa a subsistir sobre a data fidedigna en que veu á vida, non avalada por ningún documento sólido ata o momento. Hai que recoñecer, en todo caso, que un período tan folgado está a converterse nunha vantaxe positiva, xa que a memoria do eminente poeta permanece así máis tempo de actualidade. No territorio galego non se perciben, desventuradamente, reflexos das faustas conmemoracións. Esta quietude provoca estrañeza, porque no pasado, pola contra, outras honras consagradas ao autor d’Os Lusíadas si propiciaron unha estimable repercusión. Cómpre traer ao recordo, como significativas mostras, o III…

Marc Wouters estudou Historia e Filosofía na Universidade de Amsterdam e cursou Guía de museos en Anveres. Vive en Compostela. L'art pour l'art, por que non? Sen preocupación, gozar de cores, sons, formas, palabras. Un momento de lixeireza nun mundo pesado. Pero os creadores de arte moitas veces non buscan o noso entretemento, senón que queren dicir algo sobre este mundo, os seus feitos e as súas desfeitas. Con obras como armas. Obras cargadas. Artefactos. Unha táboa de madeira e unha placa de vidro mantéñense nun equilibrio perigoso. Ou mellor dito, pedras en ambos os dous lados impiden que todo caia ao chan. Iso nunha instalación bastante máis alta ca nós. O vixilante na sala parece preocupado, vai todo ben? E eu tamén penso: que diantre é? Chámase Standing (De…

Guadalupe Jiménez-Esquinas é profesora Titular da área de Antropoloxía Social da USC. Na reflexión ao redor do concepto de paisaxe adoitan prevalecer dúas visións reducionistas: entendela como algo natural ou como algo estético. Esta segunda visión é a que se reflicte na definición da RAG, onde se caracteriza como extensión de terreo que se alcanza coa vista e que posúe calidades artísticas, representables a través da pintura ou do debuxo. Dende esta perspectiva, a paisaxe considérase unha experiencia individual e subxectiva con valor estético, á que nos aproximamos a través da observación contemplativa e do gozo estético. Con todo, cómpre salientar que esta perspectiva da paisaxe non é neutra. Esta noción, como espazo contemplativo, emerxe dun tipo de racionalidade moderna que proxecta os valores dunha minoría dominante (urbana, burguesa, con…

Grial. Revista Galega de Cultura é unha publicación orientada a reflexionar, informar e debater sobre a cultura galega e universal no senso máis amplo. É a súa pretensión fomentar o diálogo entre distintos ámbitos do coñecemento e as diferentes perspectivas de pensamento, polo que acolle traballos de interese para un público culto, xeralmente realizados por especialistas. ASPECTOS XERAIS RESPONSABILIDADE AUTORIAL. Os/as autores/as dos artigos recibidos para seren publicados son responsables da súa autoría e da súa condición de traballos inéditos, salvo acordo explícito coa revista sobre adaptación ou tradución de textos xa publicados, sendo responsabilidade do autor/ra as opinións e informacións que no artigo aparezan. É responsabilidade do autor/ra conseguir os permisos necesarios para a reprodución do material citado, así como asegurarse da súa exactitude. A publicación dos traballos será…

Sr. Dn. Celso Emilio Ferreiro Pontevedra Meu lembrado amigo: Graciñas. Eu non pedín a volta. O ministro fai tempo tiña mentes de repoñerme. O que si pedín —e non foi por culpa dos trámites oficinescos— foi opositar á cátedra de Xeografía da Universidade de Sant-Yago. Enxamais tivo profesor numerario. Está triste e soia. Quixen libertar unha cautiva. Consoar unha viuda. Os sesenta anos. Facer oposicións os 60 anos é fermoso. Como non foi, ó millor fágoas ós 65 ou “in extremis” ou “articulo mortis”. ¿Como vai a futura “Sonata”? Moi agradecido. Sempre de Vde. amigo, Rubricado Cartas de Otero Pedrayo a Celso Emilio Ferreiro (4 cartas conservadas), en realidade 3 e un poema. Sant Yago de Compostela Día de San Pedro Mártir 1955 Sr. Dn. Celso Emilio Ferreiro Vigo Veñen,…

Oteatro, en tanto feito escénico, non se le; escoitase e mírase, principalmente. Pero cando se utiliza a expresión “drama para ler”, ou mesmo “teatro para ler”, o que se quere referir en determinados casos é unha forma de lectura na que, mediante a fantasía e a imaxinación, cada quen constrúe unha posta en escena propia e persoal do texto, e por iso se adoita falar nestes casos de “teatro virtual” ou “teatro mental”, pois o teatro abrolla no interior, no maxín de cada persoa. Refire tamén o sintagma un modelo de escrita que ofrece ao autor unha maior liberdade na configuración dos mundos dramáticos ao non ter que someterse aos ditados, convencións e restricións da produción escénica, ou ás súas modas. Trátase dunha corrente, en certo modo alternativa, que algunhas…

Álvaro Domínguez é licenciado en Historia da Arte pola Universidade de Santiago de Compostela, profesor de Historia no ensino da educación secundaria. En 2022 gañou o VII Premio Fundación Xosé Neira Vilas de novela curta pola súa obra Cristais rotos. Discurso lido na VII Xornada de Formación Pinto e Maragota (Pontevedra, outubro de 2025). Boa tarde. Chámome Álvaro Domínguez e son o autor de Gai o xusto, a homofobia interiorizada do marica cis, un ensaio que afonda na raíz da masculinidade tóxica, o xeito no que nos afecta especificamente aos homes cis gais, e a maneira na que a representamos coma quen que interpreta un papel nunha obra de teatro. É dicir, o xeito no que o mesmo home cis gai deu en eliminar sistematicamente todo o que de disidente…

Henrique Monteagudo é catedrático de Filoloxía Galega na Universidade de Santiago de Compostela, director da Cátedra Castelao e presidente da Real Academia Galega. As correspondencias entre persoeiros públicos, nomeadamente dos ámbitos intelectual e político, teñen atraído unha lóxica atención. Ata hai pouco tempo, en Galicia era realmente escasas as que se chegaran a publicar, pero, afortunadamente, nas últimas décadas están vindo a lume epistolarios moi importantes. Para o noso país, teñen un particular relevo os cruzados entre Galicia e América, especialmente durante a Ditadura franquista. Pola contra, coas escasas excepcións dalgúns historiadores da emigración, as cartas escritas por persoas iletradas, xentes do pobo miúdo, teñen recibido menos atención e raramente chegaron ao prelo. No obstante, constitúen documentos de enorme interese, non só histórico, senón tamén lingüístico. É por iso que…

Onde habita a memoria ILLA DE SANGUE CARMEN V. VALIÑA Editorial Galaxia | 2025 | 174 páxinas Opasado ano demostrou ser vizoso na reivindicación da memoria, tanto no ámbito histórico coma no literario. Secasí, nos cinemas proxectouse —cun notorio éxito de público— o filme San Simón, dirixido polo manchego residente en Galiza Miguel Ángel Delgado (Valdepeñas, 1974), que recrea un dos dramas da Guerra Civil e da posguerra. Daquela o réxime franquista inzara o territorio español de máis de trescentas “colonias penitenciarias”, ou sexa, campos de concentración. O antigo lazareto usouse durante case sete anos, nomeadamente, pola mestura entre a dureza extrema da insularidade e a do maltrato —violencia, inanición, falta de hixiene—, é dicir, a abafante falta de espazo nun masificado e degradante cárcere, amplificada polo inaccesible e minúsculo…

Rafael Carracedo Crespo é músico, fliscorno solista da Unidade de Música da Garda Real. Formouse na Universität für Musik de Salzburgo e no Real Conservatorio Superior de Música de Madrid. En 2017 publicou A requinta da Ulla. As terras bañadas polo río Ulla no seu paso polos concellos de Touro, Vila de Cruces, Silleda, Boqueixón, Vedra, A Estrada, Teo e Padrón, forman unha comarca histórica, xeográfica e sobre todo cultural coñecida como A Ulla, terra que garda, en común, un instrumento musical que, pese a ter pouco máis dun século de existencia, ficou marcado na identidade cultural da comarca, sendo hoxe un símbolo propio cun percorrido musical moi marcado. Este tipo de frauta naceu no Obradoiro de Riobó, alá nos primeiros compases do século XX, e dende entón, construíronse requintas…

Arelación entre Otero Pedrayo e Celso Emilio Ferreiro, até onde nos foi dado coñecer, foi sempre —malia diferenza xeracional e en ocasións ideolóxica dentro do nacionalismo- cordial, xenerosa e de mutuo afecto e consideración. Así se testemuña no corpus epistolar conservado que se cifra nun total de catorce cartas: dez delas correspondentes a Celso Emilio Ferreiro, que a Fundación Celso Emilio Ferreiro depositou na Fundación Penzol hai algúns anos. Tamén na devandita institución é onde se localizan e conservan as catro cartas -todas eles manuscritas- de Otero a Celso Emilio. O obxectivo desta colaboración é o de exhumar estes textos e, ao mesmo tempo, ofrecer algunhas consideracións previas sobre este rico e suxestivo material documental dotado, sen dúbida, de inequívoco valor histórico. Agradezo á Fundación Celso Emilio Ferreiro e á…

A principios da década de 1950, Venezuela e a súa capital Caracas emerxeron como novos centros de referencia para as redes do galeguismo interior e exterior en paralelo ao proceso polo cal se converteu a partir de 1954 no principal destino da emigración galega en América. A comunidade de persoas traballadoras e familias galegas medrou rapidamente atraída pola política de portas abertas á emigración europea e as oportunidades económicas do desarrollismo da ditadura do coronel Marcos Pérez Jiménez (1952-1958) nutrido polo boom exportador petroleiro. Esta súbita vitalidade poboacional activou as iniciativas para dotarse de institucións colectivas lideradas polos exiliados republicanos chegados de Francia, Santo Domingo ou Portugal. Desde que en outubro de 1945 se funda a institución Lar Gallego, a traxectoria asociativa galega en Caracas sufriu de esgazaduras, rupturas, conflitos…

[O pazo escanastrado de Eiras Vedras en Planxentes, inda fermoso e lembradoiro, ben labrado, co seu xardín de buxos, camelieiros e roseiras e na banda o abrigo do vento mareiro unha parreira vella e podente ainda case a bravo. Hourizonte de unha man de cotos castrexos roídos polas abenzas e as greas, da outra de mariña penedosa con aberto mar escachante. Suspeitanse algunhas asucadelas de valciños milleirentos. Matos de carballos runxidoiros o vento. Tempo cenzo do outono] HERMINIA ¿Referve no téu bandullo a caldoubada que nos fixeches, moutón? É mais axeitada a una larada de porcos, de renchos fozadores no pallugueiro que cocha pra cristianos, larpeira… E maxinar que cecais sexa o derradeiro que coza o pote tamaño, o pote heráldico da casa… Anda a esterricar as pernas nos penedos…

Iván Fernández Pérez é doutor en Historia da Astronomía e colaborador do Observatorio Astronómico Ramón María Aller. José Ángel Docobo Durántez é catedrático emérito de Astronomía e Astrofísica da USC, coordinador científico do Observatorio Ramón María Aller e investigador do CITMAga. En agosto deste 2026, Ferrol vai a ser un dos lugares privilexiados para observar un dos fenómenos máis fascinantes da natureza: unha eclipse total de Sol. No texto que segue pretendemos dar a coñecer como se producen estes fenómenos astronómicos e como se calculan as súas principais características, pero tamén entrarmos na Historia da Ciencia lembrando como aconteceron anteriores eclipses observadas desde Ferrol, especialmente a de 1905, cando un grupo de expertos se citaron no vértice da Lagoa. As eclipses de Sol Unha eclipse de Sol prodúcese coa interposición…

Alba Tomé (Vilagarcía de Arousa, 1996) é comunicadora audiovisual especializada en xornalismo. Traballou como redactora e columnista en medios como Diario Público, Revista Luzes e Gciencia, de par dun intenso labor no activismo feminista desde a asociación O Soño de Lilith. Na actualidade coordina a comunicación do Instituto de Estudos e Desenvolvemento de Galicia (IDEGA). As humidades é a súa primeira novela, finalista do Premio Illa Nova 2025. Cando a violencia se instala no fogar, a casa deixa de ser refuxio e convértese nun territorio de medo que marca para sempre a vida futura. Esta novela lémbranos que tras das portas dunha familia aparentemente común pode agocharse unha violencia invisible e unha forza inesperada disposta a romper o silencio. VIOLENCIA PRATA Aprimeira vez que vin facer política foi cando miña…

En lembranza de Teresa Bermúdez Montes (1969-2025) e Eugenio Castro Murga (1959-2024), poeta surrealista. Este ano 2026, o 3 de maio, cumprirase o 40 aniversario do pasamento de Ánxel Fole Sánchez. Quizais sexa un bo motivo para ler e reler non só a súa obra narrativa, senón, tamén, a súa obra como articulista ou, como se dicía antes, de “escritor de xornais”, tan subestimada, penso. Deixando de lado os artigos que Ánxel Fole escribiu en diversas publicacións (Yunque, Guión, El Progreso e, sobre todo, El Pueblo Gallego) en tempo republicano, despois de 1939 o autor de Terra brava colaborou, pero en pouca cantidade, en xornais como La Noche, Faro de Vigo, El Pueblo Gallego e algún outro, así como nalgunhas revistas: Vida Gallega, Vieiros, Lucus, Cartel, Chan…, mais a maioría…