LUD Deasachadh 24 – An Lùnastal ‘s An t-Sultain 2025의 목차

Thánaig mé ar píosa seanchas deas mhaith agus an-suimiúil 'us an-speisialta cúpla mí ó shoin anois. Agus bha sin go h-ionntach ionntach suimiúil a fuair mé 'n sgéal seo san Thalamh Fuar i dTír na Craobh nó Ceanada. Chan fhuil 'us cha rabh an píosa seanchas san Shean Gaedhealtachd agus tá sin ceist mhaith a thánaig an sceul seo trasna na Fharraige Mór go 'n Oileán Úr. Agus tá Sceul Dhéirdre go h-ionntach ionntach suimiúil mar char sgríobh sí sin san canúintí sa Shean Gaedhealtachd (Albainn, Éireann 'us Mhannain), fuair Sceul Dhéirdre san canúintí Thalamh Fuar nó Cuidhbéig, Talamh an Éisg, agus Albainn Nuadh amháin. Tá creid agam thánaig Sceul Dhéirdre 'muigh as Talamh Fuar chun go Chonnachta ré deireannach an 1700idí 'us ré 1800idí. Tá creid agam seo mar…

Bha fear mhòr agus bha fear ciùin Seumas Mac Shimidh. Rugadh 's tógadh e san an Dùn Deagh san an Ghaidhealtachd an Ear. Dh' oibirigh e san an ghàrradh-iarainn dar a bha e òig, agus bha spiorad mhòr nan Gàidheal aige fhìn cuideachd. Bha 'n obair anchruadh aige san an ghàrradh-iarainn, ach bha sin obair san aimsir dar cha robh mòran obair orson sluagh mhòr nan duine thairis an thìre. Air latha 'mhàin san an 1916, leugh e artagal san naidheachdan mu strìgh orson saorsa san cuid eile nan Gàidhealtachd ann an Éirinn. Chaidh e do chainnt leis Gàidheil eile 's dhéidh sin agus thàinig e leis pleannan do bhunaidh gluasad ùr saorsa na h-Éirinn san an Dùn Deagh gun mhall. Às dhèidh cùplan seachdannan no miosan thàinig Fíor Gàidheil…

A Éire, a mhuirnín, is mé atá go cráiteAg smaoineamh inniu ar na laetha fadó,Nuair a bhí mé go séanmhar i measc do chuid sléibhte,Chomh sómhar le aon duine i gContae Mhaigh Eo.Níl dadaí lem’ shaoradh ó bhrón ná ó bhuaireamh –Tá neart le mo dhaoradh san áit seo, faraor!Ach cuirim mo bheannacht ‘dtí an té atá ag fanachtIs ag oibriú le dánacht ar do shonas, mo thír!A Éire, a ghrá, nuair nach féidir liom pilleadh,Ó, caoinfidh mé tuilleadh in uaigneas anseo,Agus bheirim mo mhallacht don dlí a rinne an GhalltachtIs é a thug orm scarúint le Contae Mhaigh Eo.I suaimhneas nó i gcogadh ba doiligh liom bogadhÓn áit inar rugadh an teaghlach go léirAtá anois díbrithe ó shléibhte na hÉireannÓn tír sin ró-aoibhinn gan sárú faoin spéir.A Éire, mo…

Maighstir-Sgoile: Ciod i a' ghaoth a shèid an car seo thu, Chaluim, oir is fhad' on uair sin? Calum: Ma-tà, a Mhaighstir-Sgoile chòir, chan fhios dhomhsa ciod a' ghaoth a shèid an seo mi, ach o chionn mhìosa air ais bha gaothannan againne sa ghleann a shèideadh nìthean bu truime na Calum a' Ghlinne don iarmailt, mura biodh neart eile gan ceangladh ris an talamh. Maighstir-Sgoile: Bha gun teagamh iomadh ànradh agus daoineann ann o chionn beagan sheachdain air ais, ach bu chòir dhuinn a bhith taingeil gu bheil sinn fhathast air uachdar na talmhainn, agus a' sealbhachadh tomhais slàinte air nach eil sinn airidh. Calum: Ro cheart gun teagamh, ach an dèidh sin rinn na stoirmean a bh' againn mòran calldach sa ghleann. Rùisg iad am beagan thaighean a…

Thosaidh ceatharamh éirigh amach na Gaedheil ar Talamh an Éisg sa bhliadhain 1709 nuair d'éirigh eadar 40 go 50 Gaedheal Iasgaire 'mach in éadan na Gaill ann i mBaile Seáin le linn Fóghmhair agus Geimhreadh 1709. Dhéan iad sin mar char fhuair iad airgead ceart acu fá choinne obair a dhéan iad ar loinge h-iasgairí. Chuir na Gaill stad chun an airgead le na Gaedheil mar d'iarr iad do chur na Gaedheil amuigh as an fharraige 'gus amuigh as an loinge h-iasgairí go h-áiridh. Ach, bha pleananna eile 'g muinntear Gaedhealach le sin! D'fhan na Gaedheil go dtí thánaig an Fóghmhair acu leis aimsir fuar fosta. Agus fhuair eadar 40 go 50 fear Fíor Gaedheal le chéile 'gus chuaidh iad ar an ionnsaigh in éadan na Gaill agus in éadan…

Chuir buíon bheag daoine Conradh na Gaeilge ar bun sa bhliadhain 1893 agus tá an Connradh céanna ar cheann de na h-eagraíochtaí náisiúnta 's buaine 'gus is tábhachtaidh in Éirinn, ar bhealaí éagsúla, ó shin i leith. Tá stair fhada, chasta ag baint leis an Chonnradh chéanna agus, nuair a reáchtáladh comóradh céad bliadhain in 1993, bha deis ann breathnú siar ar a stair, ar bhuanna agus laigí na h-eagraíochta agus ar a thionchar ar chinniúint na h-Éireann agus na n-Gaedhealtachd go h-áiridh le corradh is céad bliadhain. Thapaigh lucht taighde an deis agus rinne siad mionchíoradh ar ghnéithe éagsúla den Chonnradh ó shin i leith. Rud eile a rinneadh, beathaisnéisí idir chuimsitheach agus ghearr a scríobh ar chuid mhór de na daoine a raibh dlúthbhaint acu leis an Athbheochan…

Bhí fear ann fad ó, agus is fad ó bhí; dá m-beidheadh sé ann anois ní bheidheadh sé ann an uair sin; no dá m-beidheadh, do bheidheadh sgeul úr nó sean-sgeul aige; nó bheidheadh sé gan aon sgeul. Acht 'réir mar tá sé agam-sa anocht, ná raibh sé agat-sa 'san oidhche amárach; nó má bhidheann, ná raibh de chailleamhain agat leis acht na cúl-fhiacla. Bhí righ i n-Éirinn fad ó, agus bhí mac aige. D'imthigh an mac uaidh ag iarraidh a fhortúin. Bí sé aig imtheacht a's ag síor-imtheacht gur casadh gabha leis. Righne sé aimsir leis an ngabha go ceann lae 's bliadhna. Seal geárr 'na dhiaidh san, do thárla duine dosgadhach leis an ngabha ceudna, agus chuir sé aimsir air-sean, mar chuir sé air mhac an righ. Murchadh…

Tha nam bàrdachd san aimsear 1600an an-mhor, agas bha sgrìobh iad le trì fhichead bàrd agas chuir iad trì chiad dàn ri chéile san aimsear sin. Tha e an mhor gun teagamh; agas tha e fíor eachdraidh nan Gàidheal ri linn an aimsear cuideachd! Chuir na bàrdan eachdraidh seo ri chéile 'gas bu cheart tha e fíor eachdraidh! Chan eil sin còir agas ceart 's fan nan daoin' eachdraidh a-mach agas a-muigh as am fíor eachdraidh seo, 'gas tha e sin le làmhan nan Gàidheil iad fhéin cuideachd! 'S iad an-tabhachtach mar bha iad ann, agas chan eil sin còir agas ceart tha sgrìobhadh daoine Ghallda eachdraidh nan Gàidheal an-diugh mar chan eil iad Gàidheil agas chan eil Gàilig aca airson cuid mhór! Chuir agas sgrìobh na Gàidheil an eachdraidh…

Corr is 300 leathnach, maille le réamhrá dearscnaitheach le Breandán Scríobhadh an bunleagan Gournal d'un Curé de Campagne 99 bliana ó shoin agus chuir Breandán Ó Doibhlin Gaeilge air deich mbliana ó shoin. Scéal é seo faoi shagart óg i mbun paróiste tuaithe i dtuaisceart na Fraince céad bliain ó shoin. Fear saonta soineanta neamhéifeachtach an sagart óg i bparóiste ina bhfuil na daoine ar nós cuma liom i leith an chreidimh, é ina bhall séire i súil an phobail agus iad drochmheasúil air, ag teacht i dtír air, ag déanamh gogaille gó de agus ag déanamh nead ina chluais. Cromann sé ar shaol na ndaoine a fheabhsú ach teipeann ar gach rud. Déanann sé iarrachtaí comhairleacha a n-anam a chuir ar dhaoine is baintear míbhrí as, agus insítear bréaga…