Tabla de contenidos para No. 245 en Grial

No remate do pasado ano cumpríronse 75 anos do anuncio público da fundación de Editorial Galaxia nesta cidade de Compostela, no suplemento dedicado á cultura galega do xornal vespertino La Noche, suplemento que foi un proxecto fundamental para a posterior existencia de Galaxia. Estaba dirixido por Del Riego e Xaime Isla, e nel colaboraron moitos dos galeguistas que conformaban a oposición ao réxime. A súa existencia tan só foi de quince semanas, dende o 15 de outubro de 1949 ata o 28 de xaneiro de 1950, data en que foi suspendido polas autoridades franquistas. Meses máis tarde, un 25 de xullo, Galaxia fúndase nesta cidade, no bodegón do Hotel Compostela, en tempos ben difíciles. Daquela, os fundadores foron quen de sobrepoñerse a unha situación límite nunha sociedade desmoralizada, e de…

Diego Rodríguez González é responsable de Patrimonio e Cultura da Fundación Barrié, investigador e académico correspondente da RAG. A figura de Pedro Barrié de la Maza, un dos indubidables protagonistas dos esforzos de industrialización de Galicia ao longo de século XX, fica distorsionada en moitos aspectos entre algúns investigadores debido á súa relevancia social e económica durante os anos do Franquismo. Neste traballo trataremos de abordar dous destes aspectos: que hai de certo na súa participación na sublevación do 36 e cal foi o seu papel na represión no seo do Banco Pastor1. Basearémonos principalmente nos documentos e a prensa que xa se coñecen referidos aos anos da Guerra Civil e a Segunda República, aos que engadiremos algún outro documento descoñecido, ou polo menos que non se tivo en conta…

Antón Blanco Casás (O Carril, 1996) é autor de A oseira (2016), Tres estudos para un poema da cidade (2018), Voz do arqueiro (2020, Premio Eusebio Lorenzo Baleirón) e Ensaio sobre o poema e o mar da morte (2020). Trouxo para o galego Lingua de ántrax, de Anna Gas Serra (2021), e Proleterka, de Fleur Jaeggy (2022). Con Bosque (Premio Victoriano TAibo 2024), que Editorial Galaxia publicará na colección Dombate. o autor revela un mundo se cadra anterior, mais tamén atemporal., onde sinala os movementos e as articulacións do que é natural; reclámaas para si linguaxe. A través de recursos como a polifonía e a partición, o espazo, ou o poema, circula, ábrese”. DUNHA TOTAL E INTEGRAL actualidade, o bosque, inmerso nunha festa sen cerimonia nin cánticos. Ti, como unha…

Na primeira entrega deste traballo abordáronse os contextos nos que se produciu a actividade poética de Xoán Vicente Viqueira, facendo especial fincapé na súa natureza de pensador emotivo radical, nos diversos oficios poéticos que practicou (lector crítico, antólogo, tradutor e poeta), nos trazos xerais da súa poética (saudosismo, pannaturismo e panteísmo, poesía amatoria, ecos modernistas, neotrobadorismo e mais musicalidade e enxebrismo) e, finalmente, na consideración sistémica do que denominei o Destino Viqueira. (vid. “Xoán Vicente Viqueira, poeta: I. Contextos”, Grial 244, outubro-novembro-decembro, pp. 128-135; nese primeiro artigo figura a bibliografía común á que remiten tamén as citas desta segunda entrega). Pois ben, nesta nova entrega centrareime na descrición máis pormenorizada do seu quefacer lírico, detallarei o corpus que nos legou e detereime en diversas consideracións respecto do poeta que foi…

Priscila Retamozo é politóloga, especializada en igualdade de xénero. Fotografías: Nair Romero. Na década de 1960, en España houbo que agardar ata a morte de Franco, popularizouse a revolución sexual como un proceso de emancipación fronte ás restricións morais e sociais que reprimían a liberdade erótica. A legalización da pílula anticonceptiva, os movementos feministas e LGTBI e a contestación aos valores tradicionais parecían configurar un novo escenario onde o pracer deixaba de estar mediado pola culpa e o control. Mais, como denunciaron feministas radicais como Kate Millett e Adrienne Rich, a suposta liberación sexual non foi igual para todas as persoas: mentres que moitos homes vían nesta nova era unha oportunidade para explorar a súa sexualidade sen restricións, moitas mulleres continuaban atrapadas en novas formas de presión e obxectualización. A…

Roberto Salgueiro é escritor e director de teatro. Cando menos, e suxeitos á precisión erudita, poderiamos convir en que existen tres maneiras básicas de exercitar a ollada, definidas polos verbos ver, fitar e observar. Cada unha destas accións determina o posicionamento político da ollada —non a súa “despolitización”—, de tal xeito que cada un destes tres exercicios pode resultar máis ou menos cómodo para quen (ou o que) a recibe e, tamén, máis ou menos incómodo para a propia ollada realizada. Se algo caracteriza a ollada do século XXI é a súa decidida vocación, cada vez máis asentada, de ver as cousas; e esta praxe está sustentada, principalmente, na actual consideración do tempo. As vinte e catro horas que tarda a rotación da Terra sobre o seu eixe e que…

Josias Ferreira de Souza Universidade Federal do Amazonas. Hellen Cristina Picanço Simas Universidade Federal do Amazonas Apopulação indígena resiste a todas as formas de violências físicas e simbólicas. O povo Sateré-Mawé criou mecanismos de defesa de sua cultura, que são transmitidos de geração a geração. Exemplo disso, são as interações e comunicações internas que hoje fortalecem a decolonização das aldeias e o ensino/aprendizagem nas escolas Sateré-Mawé. Outro exemplo são os elementos indenitários e tradicionais presentes nas sociedades indígenas inseridos na educação escolar indígena, que dialoga com os conhecimentos eurocêntrico e ocidental. Em particular, o povo Sateré-Mawé tem uma forma própria de compreender e interpretar o mundo. Essa especificidade está presente na maneira como os velhos ensinam os mais jovens na aldeia, como o professor ensina os seus alunos na escola;…

Hai 75 anos, en 1950, botaba a andar Editorial Galaxia, acendendo unha luz na noite do franquismo para manter acesa a cultura en tempos hostís de persecución e sometemento. Transcorreron desde entón 75 anos onde Galaxia asistiu á fin da ditadura, ao comezo da democracia, á transición política e á aprobación do Estatuto de Autonomía, á promulgación da Lei de normalización lingüística e aos cambios sociais que mudaron o prestixio e a percepción social da lingua e a cultura galegas ao tempo que determinaron un declive no uso do galego. Conmemoramos os 75 anos transcorridos ollando cara adiante. Outro é hoxe o contexto e outros os desafíos. Entrados xa no século XXI, do que transcorreu o primeiro cuarto, atrevémonos a imaxinar a Galicia do futuro, a Galicia do ano 2050…

En todos os contextos, a cultura e a arte foron sempre ferramentas fundamentais para a construción de identidades e a conservación da memoria. Isto é especialmente evidente en contextos onde a subalternidade converte a cultura nun modo de resistencia e loita pola reafirmación. Ambas pensadoras coinciden en que a cultura xoga un papel fundamental na creación de lazos comunitarios. Carme Adán suxire que a crise das identidades colectivas reflicte unha nova forma de explotación que ameaza o sentido de comunidade. Lourdes Méndez destaca a importancia das obrigas sociais na creación de comunidade, observando como o individualismo foi aumentando, especialmente entre as mulleres do rural. A conversa entre Adán e Méndez convértese nun espazo de reflexión sobre o pasado, presente e futuro das comunidades, abordando cuestións cruciais sobre a igualdade, a…

Xosé Manuel Dasilva é catedrático na Facultade de Filoloxía e Tradución da Universidade de Vigo. Está prevista a próxima saída dunha nova edición d’O silencio redimido, de Silvio Santiago, onde se reflicte con singular trazo a tráxica experiencia que viviu a partir do 18 de xullo de 1936. Con tal motivo, é oportuno evocar algúns dos diversos sucesos que marcaron o accidentado itinerario do libro. Como se sabe, Galaxia tirouno do prelo por primeira vez, de forma póstuma, a finais de 1976, tras o pasamento do escritor dous anos antes. Porén, hai que resaltar que se asistira con anterioridade a unha interminable cadea de avatares, ao longo dunha década e media, que constituíron unha lamentable odisea. Nun principio, Silvio Santiago, que empezou a novela na altura de 1959 tras regresar…

Un exorcismo contra o amor tóxico DE ÓXIDO E DIAMANTES MIRIAM COUCEIRO Editorial Galaxia | 2024 | 135 páxinas Opercurso literario da socióloga e escritora ordense Miriam Couceiro (1985) comezou cun par de primeiros premios: o de Traballos Académicos con Perspectiva de Xénero Ángeles Alvariño, titulado O feminismo en Galiza: Rural e Urbano (2013), e o do Concurso de Microrrelatos do Concello de Sada (2020). Publicou tamén o ensaio baseado na súa tese de doutoramento A Galiza feminista. Tebras e alboradas (2021), para continuar con senllos relatos nos volumes colectivos O libro da rosa (2022) e Tes cinco minutos # 1 (2024). A primixenia obra extensa de ficción, unha novela breve, retoma o título da canción de Joan Baez Diamonds and Rust (1975) e unha cita literal: “Well, I’ll be…

Marc Wouters estudou Historia e Filosofía na Universidade de Amsterdam e cursou Guía de museos en Anveres. Vive en Compostela. L’art pour l’art, por que non? Sen preocupación gozar de cores, sons, formas, palabras. Un momento de lixeireza nun mundo pesado. Pero os creadores de arte moitas veces non buscan o noso entretemento, senón que queren dicir algo sobre este mundo, os seus feitos e as súas desfeitas. Con obras como armas. Obras cargadas. Artefactos. Agora estamos diante de Wolfsbohne, un cadro do artista alemán Anselm Kiefer. Feixón do lobo, nesa lingua o nome dunha planta do xénero lupinus. Enxergamos no centro un edificio, e mais unha ruína, nunha paisaxe desolada. Un campo de batalla ou algo semellante. Detrás, un texto en xiz branco en alemán. Lemos, entre outras cousas:…

Marisa Moreda Leirado é profesora no Departamento de Lingua Galega e Literatura no IES Castro Alobre (Vilagarcía de Arousa). Na actualidade, está centrada na aplicación da IA como ferramenta de inclusión e motivación na aula. Estes tres elementos indisociables que todas gritamos nalgún momento da nosa vida, poderían ser facilmente trasladados ao contexto educativo substituíndoos por: motivación, intelixencia artificial (IA) e música. Comecemos polo Rock and Roll que, ao igual que calquera outro xénero musical, é unha ferramenta de aprendizaxe de habilidades sociais e emocionais que contribúe a reducir o estrés e a ansiedade na vida e, en consecuencia, na aula. Numerosos son os estudos que certifican esta realidade, mais cando se trata do binomio adolescentes-música enconatrámonos cunha problemática, a de conectar as nosas propostas coas deles/as, existindo (como aconteceu…

Grial. Revista Galega de Cultura é unha publicación orientada a reflexionar, informar e debater sobre a cultura galega e universal no senso máis amplo. É a súa pretensión fomentar o diálogo entre distintos ámbitos do coñecemento e as diferentes perspectivas de pensamento, polo que acolle traballos de interese para un público culto, xeralmente realizados por especialistas. ASPECTOS XERAIS RESPONSABILIDADE AUTORIAL. Os/as autores/as dos artigos recibidos para seren publicados son responsables da súa autoría e da súa condición de traballos inéditos, salvo acordo explícito coa revista sobre adaptación ou tradución de textos xa publicados, sendo responsabilidade do autor/ra as opinións e informacións que no artigo aparezan. É responsabilidade do autor/ra conseguir os permisos necesarios para a reprodución do material citado, así como asegurarse da súa exactitude. A publicación dos traballos será…

Para Ramón Regueira En novembro do 2024 celebrouse o foro GRIAL, “Pensar para adiante”. Nel, a miña intervención termou dun conto coñecido: cando ao Castelao, criticado polo ton acedo dos seus debuxos, se lle pediu unha visión máis feliz da realidade galega, retrucou afirmando non ter “vontade de estupefaciente”. Con esa brincadeira, o rianxeiro opúñase á idea dunha arte idealista, comprendida só como beleza, como desexo de ensimesmamento ou refuxio, como negación dun mundo en dor. Con ese mesmo chiste, ao tempo, Castelao tamén defendía unha cultura útil para a emancipación que, aínda que nada da condición insatisfactoria dunha realidade ferida, pode comezar a transformarse grazas precisamente á función da crítica. A súa era a promesa dunha beleza que xurda da amargura, dun humor triste, dunha escuridade que ilumine. E…

César de la Fuente é licenciado en Biotecnoloxía pola Universidade de León e doutor en Microbioloxía e Immunoloxía pola University of British Columbia (Canadá), catedrático na University of Pennsylvania (EUA), onde lidera o Machine Biology Group, e foi investigador MIT (Massachusetts Institute of Technology). É membro da Real Academia de Farmacia de Galicia. A resistencia aos antibióticos é un reto para a saúde mundial, porque afecta a todos os recantos do planeta diminuíndo a eficacia dos antibióticos comúns contra infeccións bacterianas estendidas. Ademais, hai décadas que non se descobren novos antibióticos, o que agrava a situación porque as bacterias son cada vez máis resistentes aos que xa existen. Na actualidade, esta é a causa de máis de un millón de mortes ao ano; cifra que segue en aumento. De feito,…

Xosé Cermeño (A Coruña, 1959) é sociólogo, escritor e creador de televisión, con series e programas de grande éxito, como Os outros feirantes (TVG, 1990), Pratos combinados (TVG,1995-2006) e Larpeiros (2007-2019), entre outras, e publicou obras como Ciencia de facer as camas (1994), Os nervios da cabeza (1994), Historia de Abbadón (1991) e Días felices con Fábia (Galaxia, 2023). Este é un libro de prosas breves escrito para persoas escépticas e perplexas e para todos os amantes da lectura aos que lles gusta ir peteirando un pouco de aquí e un pouco de acolá, deixándose levar e sorprender. Fálase de temas variados con humor e cun xeito moi persoal de sospeitar que case nada pasou como nolo contaron. Hai algúns anos, o diario alemán Bild contaba a aparición en Auschwitz…

¿Os inmigrantes imaxinados ou a imaxinación dos migrantes? Son as dúas caras dunha mesma moeda que Núñez Seixas acuñara no ano 2002 ao publicar este libro que hoxe reedita Galaxia. Dada a importancia do campo no que se inscribe -campo que este texto axudou a definir hai xa dúas décadas-, cómpre celebrar que este traballo sexa accesible de novo. Habería que dar conta do tempo transcorrido, das perspectivas que se abriron ou pecharon e da posición do autor respecto desta obra á luz dos seus traballos aparecidos desde entón, cousa que probablemente faría necesario un novo limiar. Sexa como for, nestas notas reflexiónase sobre a importancia deste libro a través das súas preguntas e avances na comprensión das relacións culturais e políticas das Galicia(s) transatlánticas desde entón. Desde a referencia…

Cristina Negreira Barcia é docente en Educación Secundaria, doutora pola USC cunha tese sobre Luz Pozo Garza e mestrado en Estudos Internacionais e en Profesorado de Linguas. Polo bos e polo sogüei, por parquear e por chequear,pola ticha e polo guachimán, polo chis e polo queique,comán!, comán!ghariope!, enighau!, revolución rosaliana. Nova York, novos poemas (CLAUDIO RODRÍGUEZ FER) Ocontacto entre linguas nun mesmo territorio orixina diversos fenómenos que, dende hai tempo, están sendo definidos e redefinidos pola sociolingüística. Pretendemos, pois, abordar a casuística derivada do contacto da lingua galega e da inglesa tendo en conta a existencia de diversos núcleos de inmigrantes galegos asentados nos Estados Unidos, e co obxectivo de: • Reflexionar sobre a situación lingüística das comunidades galegas nos Estados Unidos. • Achegar os exemplos lingüísticos observados resultantes do…

Leite negro da alborada bebémolo pola tardebebémolo á mediodía e pola mañá bebémolo pola noitebebemos e bebemoscavamos unha tumba no aire alí déitaste con folguraNa casa vive un home que xoga coas serpes escribeescribe cando escurece a Alemaña o teu cabelo de ouro Margaridaescríbeo e sae da casa e as estrelas brillan asubíalles aos seus cansasubíalles aos seus xudeus fai que caven unha tumba na terra ordénanos tocades agora para bailar Leite negro da alborada, bebémoste pola noitebebémoste pola mañá e á mediodía bebémoste pola tardebebemos e bebemosNa casa vive un home que xoga coas serpes que escribeQue escribe cando escurece a Alemaña o teu cabelo de ouro MargaridaO teu cabelo de cinza Xulamita estamos cavando unha tumba no aire alí déitastecon folgura Berra vós cavade máis fondo na terra…

Cristina Barreiro Abuín é doutora en Estudos Culturais: Memoria, Identidad, Territorio e Linguaxe pola USC. Dende a máis remota Antigüidade, o ser humano ollou con suspicacia todo o que co seu raciocinio non podía esclarecer nin chegar a comprender; así certas catástrofes naturais eran incomprendidas e pensábanse froito da cólera dos deuses. Para protexerse dos infortunios divinos, axiña comezou a circular a crenza de amuletos profilácticos para a protección contra todo tipo de meigallos e malos agoiros. Unha das culturas antigas que máis patrimonio nos deixou na creación de amuletos, foi, sen dúbida, a exipcia, enchoupada dunha cosmovisión moi particular. As civilizacións son o fiel reflexo do medio xeográfico (Guidotti, 2014: 17) que os viu nacer, desenvolverse e extinguirse. Esta información válida en calquera dos procesos culturais que marcan a…

EDITORIAL GALAXIA conmemora neste 2025 o 75 ANIVERSARIO das súa fundación. Nestes anos, GRIAL foi, e continúa a ser, clave na súa estratexia cultural a prol da cultura e a lingua galegas. Aproveitando esta conmemoración, a revista dá un salto na súa distribución e, partir deste primeiro número 245, pon a disposición do lectorado a posibilidade de acceder á publicación en formato dixital a través do quiosco virtual Zinio. O acceso á edición dixital é posible a través do enlace: https://www.zinio.com/es, e, tras facer o rexistro, engadirase Revista Grial aos “Favoritos”. Poderanse adquirir números soltos por 9€ou ben subscribirse aos catro números anuais por 28,80€.…