Table of contents for Deasachadh 10 - An Giblean 's An Céitean 2023 in LUD

Is féidir le foghlaim na bhfocal agus na bhfrásaí bunúsacha i n-Gaeilge cuidiú go mór le duine ar bith deiseanna nuadh a aimsiú, taisteal go h-Albainn, go h-Éirinn agus go Manainn nó fiú ceangal a dhéanamh go dílis le cainteoirí dúthchais. Cé go bhfuil tuairiscí á rá go n-úsáideann níos mó daoine Béarla sa tír, níl aon rud níos spreagúla ná dúshlán a thabhairt duit féin a fhoghlaim agus a fhuaimniú cosúil le muintir na Gaedhealtachta. Le Uinseann F. Pintado (Gaeilge Iar Chonnacht) Esti adcota letos voglennos indos voxtlom oncus indos vrasi bunusacai eni goidelacos cuesdis com maros letos doniom are bitus dexsvana noivos indos admidetus, to-asdelos com Iverion, nov vessus cingulom indos denima com dilestos letos canatori dutassus. Cues com volis tu-arisci esio raditis com usatenos an-ensos maios dovinis…

Tháinig beirt Lochlannach go h-Éirinn fada ó shin mar gheall ar rún déannta beorach ón fhraoch a fháil. Chaith siad an chéad oidhche i n-Doire a Cholm Cille 'gus chuir siad tuairisc ar fhear an tigh ina raibh siad ar lóistín fán rún. ‘Níl ach beirt fhear in Éirinn,’ arsa an fear, ‘a bhfuil an rún sin acu – athair agus a mhac, agus tá siad ina gcónaí i dTír Chonaill. Níl beoir ar bith sa domhan le cur i gcomórtas léi agus más mian libh cuairt a thabhairt ar na fir seo rachaidh mise libh amárach agus thig libh bhur n-dícheall a dhéanamh an rún a fháil uathu.’ Thug na Lochlannaigh buadhochas don Gaedheal Éireannach agus tháinig an triúr go teach na bhfear a raibh an rún acu an…

Iarraidh linn fíor saoirse 'mach as an deoch! Chan fhuil sin go maith agus chan fhuil sin sláinnte le daoine Gaedhealach 'deoch agus 'ól uisge bheatha, beoir, uisge bheatha na Ruisigh (Bhodca) agus póitín. 'S daoine bristeadh linn fhéin, agus tá sin an sgéal mar na Cúig Chinedhiothú, na plandála Ghallda, na Fuadaichean, an Ár Mór, na dhíbreacha 's an tíre 'gus Cogaidh na Comhaireachd, Cogaidh an Dá Ghall agus cogaidh eile. Nach bhfuil seo uirlis chogadh na Sasannach in éadan na Gaedheal agus in éadan muinntear na Gaedheal fosta? 'Smór an truagh sin tiocaidh daoine 'mach do'n ól agus do deoch ar Lá Fhéile Phádruig. Bha Pádruig fear naomhtha 'gus bha sé eadar measg na h-Athairí Críosdaíochd na gCeiltigh, agus cha bheidh sé go maith leis daoine 'deoch uisge…

(I)Lugh Lámhfada a thug siad airAch an sroicheann a lámh annseoFada trasna na taoidíN'fheadar. (II)B'fhéidir a mhéara bhrú suasTríd an féar ar an gcnocCosúil le an chromchinn síneadhIn earrach na bliadhna. (III)An gcloiseann tú mé, a Ildánach?An bhfuil do chluasa fós le cloisteáilTrí uiscí an locha áit a bhfuilSléacht siad tú? (IV)Deir siad go bhfuil baint ag uiscíMar sin má sheasaim i solas na gréineAg féachaint isteach sa linn seoAn mbuailfidh do shúile liomsa? (V)Nó an bhfuil tú i do'n athair bhaistí anoisSgaoil soar na Sídhe a leigheasLaochra tuirseach ón gcathAr nós Cú, mac Lugh? (VI)Cád é 'Slán Abhaile', go deimhin?An áit a bhfuilim annseo anois?Nó an spás laistigh na cnoic'S an féidir é iompar linn nuair théann sinn.…

Thosaidh dá fear Gaedhealach an t-éirigh amach ar Talamh an Éisg sa samhradh 1711. Rith iad amuigh as riaghal na Gall-Shasannaigh ann, agus rinn iad an éalú 'mach ar long iasgaire mhaith iad fhéin. Chuir iad triúr fear Gall go bás nuair a rinn iad amach leis an long iasgaire acu. Agus dhéan iad sin le linn oidhche dorcha i mBaile Seáin, agus ba na triúr fear Gall leis na saighdeara dhearga fosta. Nuair a fhuair siad ar an long, d'éirigh iad an bratach mór agus sheol iad amuigh as an bhaile 'gus chuaidh iad le linn an tráigh le cúpla míle, 'gus tháinig eadar 40 go 50 daoine Gaedhealach eile ar an long leo fosta. Cha rabh fhios ag na Gaill faoi 'n éalaigh go dtí a chonnaic iad…

Rinne na h-Óglaigh an phlean mór do bhris Matt Mac Giolla Phádraig amuigh as priosún gan mhoill. Bhí sin an éagan mór Cogadh le Saoirse i bhFearnmhaigh. Bhí gachan rudaí nas dheacair agus an-chontúirteach do fhaigh ‘s sábháil fear amach as Otharlann Muineachán, ach bhí na h-Óglaigh faoi cheannus Dómhnull Ó h-Ógáin, agus rinn é plean an-mhaith do dhéan sin an shábháil. Bhí garda ‘mhain san Otharlann, agus an seomra codlata fosta. Bhí garda eile ar céud talamh le taobh leis seisear saighdear eile sa seomra garda le taobh leis beirt Saighdear Dubh (póilíní Sasainn in Éireann) sa leapaidh ar dhá taobh na Matt. Agus bhí beairic mór na Goill ar an Tigh Cúirt (200 cois amach) agus bhí na Saighdeara Dhubha sa beairic eile (300 cois amach) agus bhí…

Tá creid agu (duin' eile gan ainmeacha seo) ba 'n Aimsear Phádruig le linn an Aimsear Peligius le chéile. Ach chan fhuil creid agam sin! Tá creid agam ba Pádruig 'obair chun bunaigh Eaglais Ceilteach trasan na Gaedhealtachd agus na Ceilteachd le chéile bliadhna fhada roimhe n-Aimsear Peligius. Rugadh agus togadh Peligius sa Bhreatainn, agus ba Ceilteach nó Breatannach é fhéin fosda gan daobht. Agus chuaidh sé ar aghaidh chun obair dligheachd fosda faoi h-impireachd agus na h-impire Róimh. Agus nuair a chuaidh sé chun obair sa Róimh le h-aghaidh cúpla bliadhna, chuaidh sé 'stigh Eaglais Críosdaidh fosda. Agus nuair a ba sé 'nn, d'oibrigh é thuas na staidhre chun ceannaireachd na h-Eaglaise 'nn sa Róimh, agus ba sin dochreidte fá choinne fear Bhreatannach san aimsear sin fosda gan daobht!…

Chuir Pádruig an dligheanna 'n aghaidh sglabhachd eadar na Féineachas, agus ba cóir agus ceart aige nuair a dhéan sé sin gan daobht! Ba muid - na Gaedheil - an chéad duine sa domhan do chur deireadh chun sglabhachd / sglabhaíochd go brách ar fad agus ba cheart iarraidh muid an bhródúil faoi sin fosda! Tá creid agam sgríobh Pádruig na Féineachas ar páipéar le chéad am sa stair mar d'iarr sé do chur deireadh chun sglabhachd eadar na Gaedheil go brách ar fad, agus cha rabh neart mór aige do dhéan sin trasan na Gaedhealtachd mar ba 'n Ghaedhealtachd tíre fhada móra, 'gus tá sin an sgéal indiu fosda. Ach chan fhuil sin mór in aice leis Ceannada, Aimearaga, Meagsacó 'gus an Airgintín, ach tá sin tíre fhada gan…