Table of contents for Deasachadh 07 - An Dàmhair 's An t-Samhain 2022 in LUD

LITRICHEAN GU 'N DEASAICHE Tha daoine 'cainnt mu dùthchais agus seannchus gach àm agus gach là. Ach chan e ead 'cainnt mu till 's fill gu traidisiún. Chuir 's fhuair seann traidiseanan chun gu 'n fhuar air rathad spioradachd, muinntear 's aonachdanas. Air san aimsear o shoin, bha Samhuinn aimsear na cuimhneachadh 's na marbh. Bha mhuid daoine leis rudan tábhachtach oirnn, agus cha chuir mhuid gach rudan asteach là 'mhain. Rinn mhuid comharrachadh na marbh oirnn. Air san aimsear o shoin, bha daoin' amhàin leinn fhé ri chéile leis do cànan againn agus náisean móran againn agus bha na creidimh amhàin leinn oirnn cuideachd. Bh' e sin an sgeul gu thánaig na Goill oirnn leis buirbearachd uile mhor. Tilleadh traidiseanan againn chun ri thaobh an aice na taobh-teine, 'gus…

Cinedhíothú. Is éard is cinedhíothú ann ná h-iarracht chórasach daoine a mhilleadh. Is é cinedhíothú an rud atá ag tarlú do na Palaistínigh inniu. Is iad leanaí na Palaistíne na h-íospartaigh is leochailí. Le 15 bliana anuas d’fhulaing leanaí Gasa cúig mhort bharbarach ag an Stát-Giúdach – agus an phaindéim / tinneas mór COBHAD – agus imshuí marfach talún, aeir agus farraige a chuir réimeas seicteach apartheid Iosrael i bhfeidhm ó mhí an Mheithimh 2007 i leith. Ní h-aon iontas é go n-dearna Ard-Rúnaí na NA, Antonio Guterres, cur síos ar shaol leanaí i n-Gasa mar “Ifreann ar an Domhan”. Bíonn eagla leanúnach ar pháistí na Palaistíne i n-Gasa, ar an mBruach Thiar, agus ar an réimeas féin. Tá na Palaistínigh faoi bhun 100% slí bheatha mhíleata. De réir na…

Làithean Mór A' Mhìos - An Samhainn 01 - Féill Samhainn08 - Là Nàiseanta Seann-Saighdearan Daoine Dúthchais13 - Gaelach Úr27 - Gaelach Lán Ath Mhìos - Dùbhlachd 07 - Gaelach Lán18 - Ciad Là Chanucah22 - Grian-Stad a' Ghearraimh23 - Gaelach Úr25 - Là na Nollaig26 - Féill Steafan - Kwanzaa26 -Deireamh Là Chanucah31 - Oidhche nam Bonnag Ath Làrna Mhìos - Am Faoilteach 01 - Féill Bliadhain Úr06 - Gaelach Lán22 - Féill Bliadhain Úr na Sìonaich21 - Gaelach Úr30 - Là Náiseanta Fhìrinn 's Réite Lá Fhéile na Naomh Uile 'S lá naomhtha mór na Gaedheal agus le daoine Críosdaidh trasna na domhain. 'S cuimhne linn na Naoimh Naomhtha ar an lá sin. Là nam Marbh 'S là mòran speisialta seo 'gus 's cuimhneachan leinn na daoine bhàis…

Iarraidh muid Aifreann Gaedhealg againne gan amhras 's gan mhoill, agus chan fhuil sin cóir agus ceart chan fhuil Aifreann Gaedhealg againne gachan Dé Domhnaigh agus ar gachan lá naomhtha eile fosta! Fuair Caitligeachas Gaedhealach ar an bealach go báis ina dhiaidh Turas na dTaoisigh nó Imeacht na n-Iarlaí (1607 go 1608) agus ba sin an sgéal mar dhéan na Gall-Shasannaigh rudaí ró-dheacair trasna na Gaedhealtachd leis Cogaidh na gComhaireachd (1475 gu 1788 san Albainn) agus eadar (1480 go 1776 san Éireann). Thánaig Críosdaíochd dhúthchais nó Caitligeachas Gaedhealach faoi n-ionnsaigh ollmhór san aimsear sin mar d'iarr na Gaill do chur creidimh Produsántach ar na Gaedheil leis neart garbh mar bha fuath 's eagal mór agu mar bha saoirse na gcreidimh againne san aimsear sin agus cha rabh fhios agu 'gus…

Thánaig sluagh Franncach go Baile Sheáin nó Baile Mhic Sheáin, Talamh an Éisg ar ais aríst san Eanáir 1705. D'iarr iad díoghaltas an-mhor in éadan na Sasanaigh mar rinn na Sasanaigh ionnsaithe 's ruaigeanna 'n éadan bailí Franncach sa cheanntar sin as 1702 ar aghaidh. Chuir na Franncaigh eadar céad go dá chéad saighdear le chéile 'gus chuaidh siad ar an ionnsaigh in éadan na Sasanaigh ar Talamh an Éisg gan mhoill. Nuair a d'fhoghluim na Gaedheil Thalamh an Éisg faoi na sluagh Franncach, d'éirigh iad amach in éadan na Sasanaigh ann gan mhoill! Ghabháil na Franncaigh dá bhaile gan deacair, agus chuaidh iad ar aghaidh go Baile Sheáin i ndhiaidh sin. Chuir na Gaedheil gach aon feirm, sráidbhaile 'gus toigh Sasanach eile chun go teine leis díoghaltas an-mhor agus…

CARBAD-TEINE OTHARCHARR Dealbh Le C. Bazin 'Bheil focal, abairt, no dealbh agad airson Cúpla Focla? Cuir e chugainn air làrach-lìn LUD ag: https://lionra-uisge-dhearg.ca/LUD/sgriobh-chugainn/ GAILLEANN-SHNEACHDA Dealbh Le Pim Leijen, Getty Images SGÉAL NA GALLAIC Le Uinseann F. Pintado (Gaeilge Chonnacht Thuaidh) Bhí ceithre theanga Goidheal Cheilteach á labhairt san Ibéir roimh ionnradh na Róimh. Ba iad Gaillísis, Ceiltis Astúireach, Cantabrianas (as Cantabrian) agus Ceiltis iad. Bhí 'n Ghaillís á labhairt sa Ghailís, i dTuaisceart na Portaingéile, san Iarthar Asturias agus Iarthar Leon. Creidtear gur labhraíodh Gaillísis faoin aimsir 800 RC go 400 IC. Chuir na Rómhánaigh cosc ar an Ghaillís, agus chuir siad iallach ar na clainne Gaillíseacha an t-Sean-Laidin a labhairt acu. Tá go leor logainmneacha agus liagán greanta a bhfuil inscríbhinní Gaillísis orthu inniu. "Chíonn beirt rud nach bhfeiceann…

Gleann Domhain Le Brian Ó Cianaigh (Gaedhealg Thír Eoghain) Tá baile beag ró-dheas in m’eolasIs cuireann sé bród ar mo chroíTá ardán deas álainn ina aice‘Gus tobar deas fíoruisce faoi.Is aoibhinn don té atá ina chónaíIn áit a bhfuil lúcháir is greannIs is cinnte gurb é sin don áit seo,An baile beag deas ag an ghleann.Is ansin atá an cailín is deiseDá bhfaca mo shúile riamh,Is ní bheinnse gan foscadh ná dídeanDá bhfanfainn go fóill lena taobh.Gheobhainn céad míle fáilte ón mháthairIs in airgead níl sise gann,Is thiocfadh liom deireadh mo laethaA chaitheamh ró-chomhgarach don ghleann.An féidir go bhfuil mé ‘mo dheoraíIs gur fhág mé amach cairde mo chléibh,Nó an féidir nach molfainn choícheMo sheanchónaí dílis ar sliabh.Ach pillfidh mé ar ais ins an tsamhradhI measc seinm na n-éan ar…

Chuaigh mé chun sicín griollta a h-ordú. Agus bhí mé ag fanacht i líne, thug mé faoi deara beirt daoine ag stánadh ar mo tatú snaidhm Cheilteach ar mo lámh. Bhí Gaedhilg á labhairt ina measc. Is canúint Ghaedhealach iad a tharraing mé chun labhairt leo. Beannaigh mé dóibh as Gaedhlig. Bhí ionadh orthu go raibh duine sa sráidbhaile Spáinneach in ann cúpla focal Gaedhlig a labhairt. Dúirt siad liom gur as Bréifne Thiar (Cabhán) dóibh. Dúirt mé leo gur Gailísis mé. Dúirt siad: "ar fheabhas, is deas go bhfuil Clann Míl inár measc". Bhí ionadh orm gur bhain siad Gailís le Clann Míl. Bhí an bheirt acu ag caitheamh muincí leis an gCrois Cheilteach óir. Rinne bualadh leis na Gaedhil seo mo lá go mór. Bhí mé chomh sásta…

‘S IAD MO CHUID GHAMHNA L' Anaithnid (Gaedhlig na Spéiríní) (I)'Siad mo chuid gamhna na gamhna geala,Itheann siad an féir acht chan ólann siad an bainne,Snámhann siad anonn is nall air an BheannaIs chan féarr leóbhtha an tráigh 'ná 'n lán mara. (II)'S beag mo spéis is mur gcopaí 'gus gcártaí,Mur bhfuinneóige gloine, ná mur bparlúis deasa;Budh mhíle bhféarr liom bothog bheag samhraidh,Toll air a sgraith, is mé a' sealladh na n-gamhna. (III)Tiocfaidh an fír-éan, is na sluaighte gallda,Is tuitfidh an sneachta go glún ins na gleannta,Tiocfaidh an éalang, is éagfar na gamhna,'S a Rígh na bhFeart tabhair rúm do m' anam-sa. 'S an amhrán seo faoi 'n Ár Mór na n-Gaedheal (1845 go 1852) faoi rudaí stairiúil thuas ar na Spéiríní san Lár Uladh le linn ám sin. Ghoid…