Table of contents for Deasachadh 23 - An t-Òg-mhios ‘s An t-Iuchar 2025 in LUD

Bha bliadhna 1749 dochreidsinn airson eachdraidh nan Gàidheal san Dhùthaich nan Craobh gun teagamh! Thòisich Fíor Gàidheal amhàin an ar a-mach an aghaidh nan Gaill anns san Ceap Breatuinn agus Talamh an Éisg san bhliadhna, 'gus thàinig daoine Gàidhealach a-mach do sabaid fo bhratach nan Ruairidh gun mhall cuideachd! Agas bha e sin dochreidsinn a-mhàin gun teagamh. Chan eil fhios againn eòlas mór no sgeul math mu Ruairidh MacThòmais. Tha fhios againn bha saighdear e ri linn Bliadhna Teàrlaich, agus bha san Arm nan Gàidheal san na Friseallaich e fhèin cuideachd. Bha Ruairidh MacThòmais aig an talmhan 'sabaid an aghaidh nan Gaill ri linn Blàr Chùil Lodair (16mh Giblein 1746) agus bha na Friseallaich san mheadhan an cheud lìne, 'gas thàinig iad fo teine gharbh 's uamhasd nan gunnaichean móra…

Agus an uair sin a' mhadainn ud.A' mhadainn a bu mhiosa dhem bheatha.Bha aodann staon. A shùilean claon.Bha mi làn-chinnteach gu robh a eanchainn sgriost''S nach aithnicheadh e gu bràth tuilleadh mi.Gun do bhàsaich ‘Ciaran’ ged a bha a bhodhaig beò. Mura b' e gu robh mi nam Chrìosdaidhcò aig' a tha fios nach robh mi air an t-aodann uda chòmhdachadh le cluasaig.Chaidh mi gu rùm beag eile a leughadh nan Sgriobtaran,oir is àbhaist dhomh earrann as an dàThiomnadh a leughadh gach là,a' leantainn orm gu rianail tron Bhìoball.An-diugh b' e caibideil an t-Seann Tiomnaidh Eseciel 2: Agus thuirt e rium,'A mhic an duine, seas air do chasan…cluinn ciod a tha mise ag ràdh riut.Na bi thusa eas-umhailcosmhail ris an taigh eas-umhail sin:fosgail do bheul,agus ith an nì a bheir…

Nuair a thubhairt Pàpa Frionnsias am faclan “Chuir na Gall Shasannaich an deireannach chun Ceist Saorsa na h-Albainn leis Slighe nan Gall.” Cha robh sluagh mhath ‘s mhòr muinntear Gàidheal an shonas leis an facail sin, ach cha thigsinn iad an bhrìgh facal na Pàpa. Char thubhairt e faclan an aghaidh ceartas saorsa na h-Albainn. Bha e 'cainnt mu droch rudan aig làmhan 's slighe nan Gall a dhèanamh nuair a thòisich iad droch chogadh an aghaidh iomairtean airson saorsa na h-Albainn agus an aghaidh iomairtean ceartan 's saorsa a’ Ghaidhealtachd cuideachd. Cha robh am Pàpa 'n aghaidh saorsa airson Albainn, Éirinn, Eilean Mhannan agus cha robh e 'n aghaidh Poblachd nan Gàidheal mà-thà tigidh leinn ri chéile mu Dàil nan Gàidheal a teach 's a staigh Poblachd Mòr nan…

Bha Latha Briosgaid Mhòr ann am bliadhna 2000, agus dheun leinn sin dar dh' éirich Donnchadh Ó Ceannabháin a-mach às Dàil Shasainn orson Dàil Albainn a-mhàin. Bha taghadh ùr annsein gun mhall. Chaidh mis' agus an Partaidh chun an strì orson Poblachd nan Gàidheal agus cànan nan Gàidheal gun mhall cuideachd. 'S breagh leotha 'n crac, mar tha e sin cudromach orson do chur eòlas ceart chun nan duine. Chuir leinn an briosgaid mhòr ri chéile san àite rùnnda. Agus chaidh leinn chun Struighlea às déidh sin gun mhall. Bha sinn air an t-slighe chun comhairle mhòr nan Partaidh Luchd-Oibre 'gus bha sin air an teilifios san àm sin. Dar shroich sinn an àite comhairle mhòr, thubhairt am fear gàrdail chugainn "Cuiridh mi sgairt chun nam pilearan mà rachaidh sibh…

Cuireann duine snaim le n-a theangaidh nach bh-fuasglochaidh 'fhiacla. (Gaelg Oir Uladh) Cerdinatis donius snedion letos indo tenguata necue vo-exlecatos veiccali. (Gallaic) Fanann duine sona le séun, agus bheir duine dona dubh-léum. (Gaeilic Thír Amhalaigh) Anatiana donius sugnavos letos signom, oncus beros donius dusgnavos dubolenxmen. (Gallaic) Cha n-diolaidh si a cearc a riamh 'sa lá fhliuch. (Gaeilig Thír Uí Chathain) Niscom degalatos sia indo cerca indo reimos enisindo lation vlicuos. (Gallaic)…

Nuair a d’fhoghluim muinntir Gaedhealach an nuachd faoi ‘n ionnsaigh ar Séamus Lughaidh Ó Domhnaill, an Easbuig Caitligeach ag Baile Seaghain, Talamh an Éisg, d’éirigh siad amach i gcoinne na Gall leis fhearg uilemhor aca. Thosaidh an sgéal amach sa bhliadhna 1783 nuair a rinn agus nuair a thug Eoin Caimbeul, ceannaire Ghall ar Talamh an Éisg, an orduigh le h-aghaidh creideamh saoirse trasna Talamh an Éisg gan mhoill. Dúbhairt sé tá saoirse ag na Caitligich do bhunaidh Eaglais Naomha aca anois agus ní raibh sin i gcoinne na dlighe do bhuail asteach agus do thóg cuid san Aifreann Caitligeach Naomha. Ní raibh sin an-mhath, ach bhí sin tosaich. Le linn an bhliadhna seo, chuir ceannairidhe na nGaedheal ceist go h-Easbuig Mag Eagáin san Déise 'lorg le h-aghaidh Easbuig úr…

Éire agus an Eoraip sa 17ú hAois: Léachtaí Cholm Cille XXXVIII in eagar ag Treasaigh Ní Mhaonaigh agus Tadhg Ó Dúshláine ( An Sagart 2008). 294 lch. B'fhuath liom an stair sa mheánscoil, stair na hÉireann ba mhó a bhí ann sa Sraith Shóisireach. Cathanna is teipeanna is clistí is bristí a bhí ann, chonachtas dom. Níor chreid mé é. Níl fhios agam cén fáth, ach níor chreid. D'éirigh mé as ranganna staire don Ardteist. Ach d'fhan mé fiosrach i leith na staire riamh. Seo sraith léacht ag ochtar údar a bhfuil fios a ngnó acu. Ní cás leo amháin na prímhimeachtaí, ach is spéis leo na mionsonraí, na comhpháirteanna, na míreanna mearaí uile a phéinteálann an pictiúr ildaite, il-líoch a thugann pearsantacht is Ní mar a shíltear a bhítear.…

Cuireann sé ionadh orm agus mise im shuidh i lár céilí san Ottabha, agus nach amháin go bhfuil Gaelainn le chlos agam, ach go mbeidh Pop-Up Gaeltacht (Preab Gaedhealtacht) ar siubhal théis. Is Ceanadach mé, rugadh i mBaile an Rígh, san Ontáirio. Baile sach bheag san Ontáirio. Nuair a bhíos im’ lad óg dubhairt m’athair liom gurbh Gaedheil Éireannach sinne. Bhí sé brodúil as, agus thug sé an mothuchán sin dom fhéin. Ar fad bliadhanta bhí bród orm le rá “Is Gaedheal Éireannach mise” ach i ndáiríre ní raibh Gaedheal Éireannach mé. Ní raibh Gaedheal Éireannach é m’athair. Rugadh seisean i mBaile Ghaedhealtacht Ontáirio, agus a n-athair fhéin i gCeanada leis. Tháinig ár shinsire ó Éireann cinnte, ach ní raibh as Éireann sinne. Ní raibh puinn den cultúr, ceol, ná…