LUD Deasachadh 17 - An t-Òg-mhios ‘s An t-Iuchar 2024

LITRICHEAN GU 'N DEASAICHE Air do bhuille 'n aimsir an-theth, bha leinn nas rithe airson rudan dùthchais 's cultúr annso san Ghleann Uisge Dhearg. Agus tha e sin gasta gun dabht! Bha Cruinneachamh Gàedhealach Mhanitóba 'nn an Òg-mhios sa bhliadhan so, 'gus chuir leinn an Bothan Gàedhlig annsein leotha. Bha Fèill Meadhan-Aoise nan Creag Crògs ann am mhios Iuchar, agus bha sin anghasta airson nan duine Slàbhaich annsein cuideachd. Bha na h-Ùcràinich, na Craotaich agus na Ceiltich ann ri chéile, 'gus bha sin an-speisialta do'n oraic sin. Anis, leis sin an dheidh againn, tha mhaid 'oraic chun am Pàillean na h-Albainn san Folclorama 'nn an Lùnastail so chugainn. Bith rudan nas mhór air gu beò 'nis a charaidean, agus bithidh rudan suimiuil air am bealach chugainn ann am miosan so…

Tá saoghal sóisialta na nGaedheal go breágh beo bríomhar annseo i dTorontó, an chathair is mó i gCeanada. Cé gur áit ollchultúrtha í, bíonn rian an Gaedheil le sonrú annseo, go h-áirithe i mí Márta, thart ar Lá le Pádraig, nuair a bhíonn comóradh na paráide móire síos Sráid Eoinge, príomhshráid na cathrach. 'S e an Lárionad Gaedheal-Ceannadach croidhe 'n pobail Ghaelaigh / Ghaedhealaigh agus is e ceanncheathrú 'n cumann drámaíochta na h-Aisteoirí Gaedheala Thorontó é freisin, dream a bhfuil gradaim go leor bainte 'mach acu i saoghal drámaíochta 'n cheanntair. Cuirtear suas le ceithre dhráma ar an ardán i rith na bliana drámaí le h-údair Gaedhealacha idir shean agus nuadh iad seo agus bíonn ard-chaighdeán le feiceáil i n-gach gné dá saothair. Tá féile mhór ollchultúrtha ar síul i…

Tha 'n ainm innteannach agus mì-cheart aig an chù so. Chuir daoine 'n t-ainm 'Cù Sasunnach' ag am madamh so nuair a thánaig ead gu beò san an Achadh an Iúbhair. Ach tha 'n ainm mì-cheart mar char thánaig nan coin a-mach as Sasuinn! Thánaig na shinsearan a-mach as Sasuinn agus chuir daoine leis saibhir aca coin eile ri chéile 'gus thánaig an Cù so fo tamall beò 'nnsin mar sin. Bha Seòirse Bhasantain eadar nam fhir leis saibhir aca do dheun sin. Agus chaidh an cù so thairis Achaidh an Iúbhair agus thairis nan Staidean Aontaicthe 'na déigh Cogamh nan Saorsa (1775 gu 1783) agus an déigh nuair a bha Bhasantain an Chiad Uachtaran nan Staidean Aontaicthe mu'n eadar 1789 gu 1799. 'S an cù so an-mhath nuair a…

“Mathi na tóisig ba día tancatar assin Scithia Agnoman Eber cen ail 295] da mac Thaitt meic Ógamain. Elloth. Lámfind. Lamglass léir. tri meic Agnomain imréil; Cacher is Cing clú co mbúaid {MS folio 3b 45} dá degmac Ebir echrúaid. 300] Arim a llong tri longa. ic tiachtain dar tromthonna; trí fichit cach luing luad ngle. 7 mna cach tres fiche.” leis Am Filidh Gilla-Cóemáin, Lebor Gabála Érenn. Tha 6 seann theacsaichean nan Gàidheal a tha ag innse dhuinn mun Sgithia no An Scithia, sin a ràdh: • Lebor Gabála Érenn - www.maryjones.us/ctexts/lebor1.html#14 • Cath Maige Tuired Cunga - www.maryjones.us/ctexts/1maghtured.html• Cath Maige Tuired - www.ucc.ie/celt/published/T300011.html• Do Fogluim Chonculainn Annso Sios - www.celt.ucc.ie/published/T301038.html• Foirgheall Obar Bhrothaig 1320 - www.nrscotland.gov.uk/Declaration• A' Chroinic Chruithneach - www.ancestorium.com/tng/?s=A%27+Chroinic+Chruithneach ‘S e Nemed agus a chlann a thàinig…

Chan eil gach uile rudan gu math orson nan Gàidheal na h-Èireann fo riaghaltas Átha Cliath an diugh gun amharas! Chan eil sin comasach orson duine do fhaigh rudan uile trì cànan nan Gàidheal - trì cànan dùthchais. Chan eil duine comasach do fhaigh ceadachas carbad, ceadachas turas agus gach uile rudaigin trì cànan nan Gàidheal, agus tha sin dochreidsinn agus gharbh gun amharas! Chaidh chàraid agam gu 'n oifig riaghaltas ann an Átha Cliath. Agus chaidh chàraid eile 'gam gu 'n oifig riaghaltas ann am Midhe mar dh' iarr aid do chur ceadachas tursan aca gu Gàilig mar tha Gàilig am prìomh cànan aca 'gus 's Gàidheal aid fhìn cuideachd. Dar chaidh aid gu 'n oifigean riaghaltas san dhà àite, thàinig duine 'Seirbheis Chatharra' a-mach an aghaidh ortha leis…

Chun é féin a chosaint sgríobh an taoiseach litir ón gcaisleán in Eas Géitine faoi na h-imeachtaí uafásach a bhí á dhéanamh ag Malbaigh ina choinne, an sgrios, an sléacht is an t-áir. Ina measc, bhí ruathar ar caisleán an Ráth Mór ina raibh a shean-sailéir Muiris Ó Síocháin ina cónaí, 'gus gur goideadar na rollaí is na cuntais a bhí ann. Deireann Annála Ríochta Éireann faoin tréimhse seo go raibh an tír uile ó Sliabh Lúachra (Oirthear Chiarraighe) go h-Abha na Siúire (Tiobraid Árann) agus ó Cheann Feabhrad (Tuaisceart Chorcaigh) go Sionainn sgroiste ag clann an taoiseach is ag Sasanaigh is a chomhghuaillithe Gaedhealach. Thógadar Eochaill, baile saibhir ar tráigh Thoir Chorcaigh, agus roimhe sin sean baile Gearaltach. Sgrioseadar an baile, leagadar na ballaí mór-thimpeall air agus thugadar leo…