Barddas Rhifyn Gaeaf 2018

Pan fu farw Bobi Jones ym mis Tachwedd, daeth neges go ryfedd oddi wrth hen gyfaill imi fel hyn:’Machludodd gydag Ynys’. Deallais i hi yn syth; roedd hi’n dwyn i go’wers Sgrifennu Creadigol yn Aberystwyth ryw bymtheg mlynedd ar hugain yn ôl. Bobi oedd yn dysgu, a’r dasg i ni, fyfyrwyr, oedd llunio arwyddair bachog i hysbysebu sigâr newydd. Dydw i ddim yn cofio fy nghynnig i na chynnig neb arall heblaw Bobi ei hun. Aeth y Calfinydd at y bwrdd du a gwneud llun traeth melyn a phalmwydden werdd a môr glas, ac o dan y llun sgrifennodd:’Machludwch gydag Ynys’. Rwy’n cofio ei fod yn rhannu pob sgrifennu yn ddau ddosbarth, sef pys crychlyd a phys llyfn, ond beth yn union oedd arwyddocâd hynny, ni wn bellach. Rwy’n cofio…

@llionj # Trafod cerdd dafod mewn dŵr Perseinedd cynganeddol a welaf mewn toiled prifysgol,’A ydych yn hydradol?’Yn fy nŵr atebaf nôl. 11 Mai 2017 19:15 # Cylch haearn Y Fflint (Anus of the North) Drwy dwll tin y frenhiniaeth mae bychanu’r Gymru gaeth. 24 Gorffennaf 2017 21:05 # I gofio D. J. Bowen Ar adeg byw trawiadau yn Aber a lleibio cywyddau, roedd gwlad a’i thraddodiadau’n awr o hud bob bore Iau. 4 Awst 2017 17:32 # I Deri Tomos, enilydd Medal Wyddoniaeth y Brifwyl Oherwydd dy ddysg Deri a hyder dy genhadaeth drosti wrth dy waith, mae’n heniaith ni yn y gell yn ymgolli. 10 Awst 2017 12:14 # Bangor 5 Y Seintiau Newydd 2 Mae’r gleision yn dawnsio’n dal a’r Seintiau’n horizontal! 11 Awst 2017 21:41 # Galarnadu…

Cwestiwn bach digon pryfoclyd yw hwn, yn enwedig i Gardi! Mae’r ateb yn dibynnu ar bwy sy’n holi, wrth gwrs. Ond mae ystyriaethau eraill: pa fath o gerdd yw hi fod; pa ddefnydd a wneir ohoni yn y pen draw; beth yw’r dedlein. Gan amlaf, llafur cariad yw gweithio cerdd, ac fe all y llafur hwnnw fod, yn fynych iawn, yn anrhydedd gwirioneddol i’r bardd. Braint y bardd, nid y comisiynydd, serch hynny, yw penderfynu ai anrhydedd ydyw neu beidio, oherwydd, weithiau, jobyn o waith yw gweithio cerdd hefyd: mae hwn a hwn neu hon a hon yn holi am gerdd fel a fel ac yn cynnig ffi i’r bardd am y gwaith. Os yw’r bardd yn derbyn y cynnig, mae disgwyl wedyn iddo fe neu iddi hi anrhydeddu’r cytundeb.…

 Darllen y Reader’s Digest roeddwn i. Daliodd y llyged ar y pennawd ‘A Mission of Remembrance’, a dyma ddechre darllen. Hanes oedd e am y Parch. Harold Appleyard, gweinidog eglwys Christ Church yn Ontario, Canada. 1942 oedd hi, amser yr ail Ryfel Byd, a sawl un o’i blwyfolion wedi’i ladd wrth ymladd yr Almaenwyr – gyda ni roedd Canada. Ta p’un, fe gas Appleyard ‘call up’, a daeth e i Sussex fel caplan i’r fyddin, gan ddilyn camre’i dad yn y Rhyfel Mawr. Nawr, erbyn hynny roedd y Lwfftwaffe wedi newid eu tactege; roedden nhw wedi cwpla canolbwyntio ar y docie a’r rheilffyrdd ac yn troi nawr at lefydd hanesyddol a diwylliannol, yn cynnwys eglwysi a chadeirlanne. Ac wrth gwrs bob tro roedd eglwys yn cael ei tharo roedd ffenestri…

(i deulu’Heulwen’) Erys un cynfas fel raser o hyd ar yr isl diamser: mae hwn yn brathu i’ch mêr – hwn yw’r un ar ei hanner. Ond tu ôl i’r tawelwch a’r llun oer, lluniau oes a welwch: anadl ei waith, nid ei lwch, dynoliaeth, nid anialwch. Ei gyd-ddyn a ddarluniai, osgo’u gwaith a’u sgwrs a gofnodai; taenu’u hiaith ar balet wnâi, a’i Gwm Wysg a gymysgai. Â buarth o dan bob ewin, o lun i lun, dwed ei werin ‘Yn ôl y brws, ein hil brin a erys, fel Aneurin.’…

 Mae wedi bod yn andros o dymor prysur o Fardd-Plantio! Ers mis Medi y llynedd rydw i wedi cyfarfod cannoedd o blant ac wedi dysgu lot fawr. Y brif wers i mi hyd yma yw bod gofyn cael y plant i ymddiried ynoch chi; maen nhw’n llawer mwy parod i weithio os ydyn nhw wedi cymryd atoch chi, ac yn bwysicach na hynny, yn gweld bod gynnoch chi ddiddordeb ynddyn nhw. Felly mi fydda’i’n dechrau fy sesiynau fel hyn: cyflwyno fy hun ac esbonio ychydig am fy swydd fel Bardd Plant ac yna sôn am fy hoff lyfrau a’m hoff gerddi, cyn mynd o amgylch y dosbarth yn clywed enw pawb, a’u hoff lyfr neu eu hoff awdur nhw. Rydw i’n pwysleisio nad oes ots os na fedran nhw gofio…